Niemal wszyscy autorzy zajmujący się zagadnieniem funduszy inwestycyjnych zgodnie uznają, że największą zaletą związaną z inwestowaniem w te instrumenty rynku finansowego jest dywersyfikacja portfela inwestycyjnego tworzonego ze zgromadzonych w funduszu kapitałów. Istotę dywersyfikacji portfela, będącą jednym z elementów analizy portfelowej, w jej prostej formie można wyrazić za pomocą przysłowia „nie wkładaj wszystkich j aj do jednego koszyka”. Wyrażając się precyzyjnie – dywersyfikacja to proces zwiększania liczby instrumentów w portfelu inwestycyjnym, który ma na celu redukcję wielkości szczególnego ryzyka związanego z pojedynczymi walorami znajdującymi się w tym portfelu, a tym samym redukcję ryzyka całkowitego tego portfela. Dla przykładu posiadając produkt inwestycyjno/ubeczeniowy firmy Skandia mamy dostęp do ponad 20 funduszy, lokat i obligacji. Dywersyfikacja to nic innego jak ulokowanie części środków w różnych oferowanych instrumentach. Dywersyfikacja powoduje zmniejszenie ryzyka inwestycji w stosunku do ryzyka indywidualnego związanego z poszczególnymi instrumentami.

Dywersyfikacja portfela inwestycyjnego danego funduszu inwestycyjnego jest korzystna dla jego uczestników z co najmniej dwóch powodów:

• po pierwsze, ze względu na wielkość posiadanych przez fundusz inwestycyjny środków pieniężnych – ponieważ indywidualni inwestorzy nie posiadają tak znacznych zasobów finansowych jak fundusze inwestycyjne, nie mają możliwości rozproszenia ryzyka związanego z poszczególnymi instrumentami w takim stopniu, w jakim dokonują tego fundusze inwestycyjne;

• po drugie, ze względu na dostęp funduszy inwestycyjnych do bardzo szerokiej gamy walorów oferowanych na rynku finansowym – fundusze inwestycyjni ne, będąc inwestorami instytucjonalnymi, mogą lokować zgromadzone aktywa w instrumentach niedostępnych dla drobnych inwestorów bezpośrednio na rynku finansowym (takich jak bony skarbowe, papiery komercyjne, udziały w spółkach z o.o. czy instrumenty pochodne).

Walory te charakteryzują się różnym poziomem ryzyka inwestycyjnego i oczekiwanej stopy zwrotu, co dodatkowo zwiększa stopień dywersyfikacji ich portfela inwestycyjnego. Dzięki zgromadzonym środkom pieniężnym, które pochodzą od wielu podmiotów indywidualnych, fundusze inwestycyjne mogą rozproszyć ryzyko, dobierając do portfela właściwą liczbę instrumentów odpowiedniego rodzaju. Analiza danych wskazuje, ze w zależności od wzrostu lub spadku notowań akcji poszczególnych spółek indywidualni inwestorzy zyskują lub tracą dość znaczne środki pieniężne (na przykład w wariancie 1 inwestor Kowalski zarobił na swojej inwestycji 40%, a inwestor Nowak stracił 40%), z kolei wyniki inwestycyjne funduszu inwestycyjnego X, mimo wahań cen akcji, charakteryzują się większą stabilnością.

Przedstawione warianty są tylko przykładami sytuacji, jakie mogą zdarzyć się w rzeczywistości, na ich podstawie można jednak stwierdzić, że sumowanie dwóch portfeli inwestycyjnych prowadzi do zmniejszenia (rozproszenia) ryzyka. Niestety, minimalizacja ryzyka ogranicza w pewnym stopniu zysk osiągany z inwestycji, choć – z drugiej strony – dzięki niej można uniknąć większych lub mniejszych strat.

Dywersyfikacja portfela inwestycyjnego przemawia niewątpliwie na korzyść funduszy inwestycyjnych, należy jednak pamiętać, że nie powinna ona następować w sposób nieprzerwany, nadmierna dywersyfikacja może bowiem prowadzić do braku możliwości skutecznego zarządzania portfelem – jeśli portfel jest zbudowany z nadmiernej liczby papierów wartościowych, to równoczesna analiza wszystkich jego składników staje się niemożliwa, czy chociażby wysokich kosztów transakcyjnych jeśli robimy to np za pomocą biur maklerskich – częste nabywanie niewielkiej liczby akcji spowoduje wzrost opłat ponoszonych z tytułu prowizji maklerskich.